नेवानीः इतिहास नराम्रो, व्यापार राम्रो ?

Facebook Debugger

तत्कालीन शाही नेपाल वायुसेवा निगम (शानेवानी) ले हाल आप्mनो नाम छोट्याएर नेपाल वायुसेवा निगम (नेवानी) बनाएर अघि बढेको छ । यसपछि केही प्रगति गर्न खोजै झैं नि लाग्छ । तर, नेपालमा जे काम गर्दा पनि कामसँगसँगै कमिसन (हुन त कानुनी रुपमै विश्वभरि कमिसनतन्त्र चलेको हुन्छ) र भ्रस्टचारको खेल पनि सँगसँगै हुने भएकोले जे काम पनि सोचे जसरी सहज ढंगले हुन सक्दैन । त्यसमाथि विश्वभरि नै चलेको कानुनी रुपमै आउने/पाउने कमिसनले मात्रै नेपालीहरुलाई नेपालीहरुलाई पुग्दैन । त्यही भएर भ्रष्टचार र घुसखोरी पनि गर्नुपर्ने हुन्छ । सायद हालको नेवानी पनि यही कारणले गर्दा नै अलि बढी चर्चामा छ । त्यसो त नेवानीको भ्रस्टचारका सम्बन्धमा के हो ? कसो हो ? यो बबुरो पंक्तिकारले यसै भन्न सक्ने कुरो भएन । अझ केही समयअघि तालुकवाला मन्त्री माननीय रवीन्द्र अधिकारीको हेलीकप्टर दूर्घटनामा परेर दुःखद अन्त्य भएको छ । उहाँको आत्माले शान्ति पाओस् भनी हार्दिक श्रद्घाञ्जलि व्यक्त गर्दछु । स्वर्गीय रवीन्द्र आधिकारी अन्त्यसँगै नेवानीमा भ्रस्टचार भयो ? भनी चलेको चर्चाको पनि अन्त्य होला ? फेरि पनि यो बबुरो पंक्तिकारले यसै भन्न सक्दैन ।
यहाँ केही महिना अघिदेखि नेपाल वायुसेवा निगम (नेवानी) बारे मिडियाका विभिन्न माध्यममा भ्रस्टचार भएको भनी चलेको चर्चा परिचर्चा केही चर्चा गरिने छ । खासगरी नेवानीले गत वर्ष दुईवटा मध्यम खालका एयर बस (वाइडबडी) जहाज खरिद गरेपछि सुरु भएको हो । नेवानीले त्यसरी वाइडवडी जहाज ल्याउनु आपैmमा धेरै राम्रो हो । त्यसरी तापनि दुईवटा एयर बस (वाइडबडी) जहाज खरिद प्रक्रियामा भने भ्रस्टचार भएको भनी प्रश्न उठेको छ ।
खासमा विसं २०७१/०७२ को आर्थिक वर्षको बजेट भाषणमा तत्कालीन अर्थमन्त्रीले नेपाल वायुसेवा निगम (नेवानी) का लागि आन्तरिकतर्पm १५ वटा र अन्तर्राष्ट्रियतर्पm ७ वटा नयाँ हवाईजहाज थप्ने कुरो पारेपछि नेवानीका बारेमा बढी नै चर्चा सुरु भएको थियो । विसं २०७१÷०७२ को आर्थिक वर्षको बजेट भाषणमा तत्कालीन अर्थमन्त्रीले नेपाल वायुसेवा निगम (नेवानी) का लागि आन्तरिकतर्पm १५ वटा र अन्तर्राष्ट्रियतर्पm ७ वटा नयाँ हवाईजहाज ल्याउने उल्लेख भएअनुसार विसं २०७३ मा नेवानीले अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि मध्यम खालको (वाइड बडी) जहाज किन्ने निर्णय गर्यो । सोही वर्षको माघको पहिलो हप्तामा वाइड बडी जहाज खरिदका लागि टेन्डर माग गरियो भने ११ वटा विभिन्न कम्पनीले टेन्डर हालेका थिए । त्यसमध्ये कन्सोर्टियम नामक कम्पनीसँग नेवानीले समझदारी गर्यो । माघ महिनाको अन्तिम हप्तामा १० लाख बैना रकम भने आई प्mलाई नामक अर्कै कम्पनीलाई पठाइयो । यसरी नेवानीमा अनियमितता र भ्रस्टाचार भएको आशंकामा हाल अनेक झमेला भइरहेको छ । संसदीय उपसमितिको पछिल्लो छानबिनमा लगभग ५ अर्ब रकम हिनामिना भएको भनी आप्mनो प्रतिवेदन दिएको थियो । भलै संसदीय उपसमिति पनि विवादरहित हुन सकेन ।
यसरी नेपालमा ईस्वी सन्को १ जुलाई, १९५८ मा स्थापना भएको तत्कालीन शाही नेपाल वायुसेवा निगम (शानेवानी) लाई २०६२/०६३ को दोस्रो जनआन्दोलनपछि नाम फेरेर नेपाल वायुसेवा निगम (नेवानी) बनाइएको हो । हुन त अभैm पनि अधिकांश मानिसले नयाँ नाम नेवानी भनेर भन्दा पनि पूरानो नाम शानेवानी भनेर नै चिन्छन् वा भनौं नाम बोलाउँछन् ।

जे होस्, नेपाली आकाशमा संस्थागत रुपले व्यवसायिक रुपमा विमान अर्थात् हवाईजहाज भित्रिएको इतिहास हेर्दा शानेवानीले आप्mनो स्थापनाको लगत्तै २६ सिट क्षमताको डग्लस (डीसी–३) डकोटा भित्र्याएको देखिन्छ । सो विमानले नै नेपालमा हवाई यात्रुहरुलाई नियमित रुपमा व्यवसायिक सेवा दिन सुरु गरेको थियो । यसरी तत्कालीन शानेवानीले व्यवसायिक रुपमा उडान सुरु गरे लगत्तै आप्mनो विमान संख्या पनि बढाउँदै लग्यो । फलतः २६ सिट क्षमताको डग्लस (डीसी–३) डकोटा भित्र्याएको लगभग ३ वर्षपछि दोस्रो विमानको रुपमा सन् १९६१ मा पिलाटस पोर्टर (पीसी–६) भित्र्याएको थियो । त्यस्तै तेस्रो विमानको रुपमा आप्mनो स्थापनाको लगभग ५ वर्षपछि सन् १९६३ मा १२ सिट क्षमताको फोङ शु हार्भेस्टर (एएन–२) ल्याएको थियो । जुन विमान चिनियाँ विमान थियो भने यो विमानको छोटो समय अर्थात् सन् १९६५ सम्ममात्रै चल्यो ।
यसरी तत्कालीन शानेवानीको इतिहास हेर्दा सन् १९६६ मा चौथो विमानको रुपमा ४४ सिट क्षमताको फोकर (एफ–२७) ल्याएको थियो । त्यस्तै पाँचौं विमानको रुपमा सन् १९७० मा ४४ सिट क्षमताकै हकर सिड्ले (एचएस–७४८) एभ्रो भित्र्याएको थियो । यसरी व्यवसायिक उडान विस्तार गर्ने र, विमान थप्ने क्रममा सन् १९७१ मा त्यो बेला पहाडी रुटमा निक्कै चल्तीमा रहेको १९ सिट क्षमताको ट्वीनअट्टर विमान पनि भित्रियो । हो, यही विमान भित्र्याएपछि नै हालको नेवानीले नेपालका धेरै पहाडी जिल्लाहरुमा आप्mनो सेवा विस्तार गरेको हो । त्यसो त विश्वमा विमान उडानको निक्कै लामो इतिहास भैसक्दा पनि नेपालमा बोइङ युग आएको थिएन । तर, विश्व इतिहासमा विमान उडानको धेरै लामो समयपछि सन् १९७२ मा नेपालमा पनि बोइङ युगको सुरुवात भयो । किनभने, नेवानीले आप्mनो स्थापनाको लगभग १४ वर्षमा ठूलो आकारको वा भनौं त्यो बेलासम्म धेरै यात्रु बोक्ने क्षमता भएको बोइङ विमान पनि भित्र्यायो ।

यसरी लगभग ६१–६२ वर्षको इतिहास भएको नेवानीमा बीचको समयमा धेरै राम्रो प्रगति गर्दै गएको थियो । तर, दुःखको कुरो, सन् १९८९÷९० को पहिलो जनआन्दोलनसँगै तत्कालीन शाही नेपाल वायुसेवा निगम (शानेवानी) प्रगतिमा अधोगति सुरु भयो । अर्थात् निगमसँग चालु हालतमा भएका विमानहरु बेच्दै भाडामा लिने प्रचलनको सुरुवात भयो । त्यस क्रममा धमिजा कान्ड, लाउडा कान्ड, गरुडा कान्ड, चेज एयर कान्ड लगायत अनेकौं कान्डहरु भए, तत्कालीन शानेवानीमा ।
स्मरणीय छ, पछिल्लोपटक नेवानीले किनेको दुईवटा वाइड बडी अर्थात् मध्यम खालका एयरबसका बारेमा पनि अनेक टीकाटिप्पणी, छानविन, प्रचारबाजी, भ्रस्टचार भएको, नभएको आदि बारे मिडियाका विभिन्न माध्य र राजनैतिक दलमा चर्चा परिचर्चा चली नै रहेको छ । खासगरी नेवानीले किनेको दुईवटा वाइड बडी अर्थात् एयरबस किन्ने क्रममा व्यापक भ्रस्टचार भएको, खरिद प्रक्रिया नमिलेको, विमान किन्न नक्कली कम्पनी खडा गरेको लगायत विषयमा नेपालका विभिन्न हरु अनेक टीकाटिप्पणी र समाचार आएपछि संघीय सरकार अन्तर्गत रहेको संसदीय उपसमितिले पछिल्लोपटक छानबिन गरेको थियो । त्यसरी संसदीय उपसमितिले छानबिन गर्ने क्रममा वाइड बडी जहाज खरिद गर्ने क्रममा लगभग ४ अर्ब रकम भ्रस्टचार भएको भनी आप्mनो अध्ययन प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्यो । सो क्रममा वाइड बडी खरिद कान्डमा को को दोषी हुन् त ? भनी संभावित दोषी र संलग्न व्यक्तिहरुको नाम समेत किटान गरेको थियो । त्यसमा पूर्व प्रधानमन्त्री, तालुवाला मन्त्री लगायत उच्च पदस्थ कर्मचारहरुको पनि नाम मुछिएको थियो ।
त्यसैले अबका दिनमा हालको नेपाल वायुसेवा निगम (नेवानी) लाई धेरै उन्नति वा प्रगतिको दिशामा लान नसके तापनि कम्तिमा विगतमा शानेवानी हुँदाको अवस्थामा पुर्याउन के गर्ने ? कसो गर्ने ? त्यसतर्पm हामीले सोच्नुपर्ने टड्कारो आवश्यक्ता देखिन्छ ।
र अन्त्यमा
हुन त हालको अवस्थामा नेवानीको सुनाम भन्दा पनि बदनाम हुँदै गएको जस्तो देखिए तापनि केही दिनअघि नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणलाई सन्दर्भ स्रोत मान्दै प्रकाशित भएको समाचारअनुसार नेवानीले सन् २०१८ भरि नेपालमा उडान भर्ने÷गर्ने विश्वका विभिन्न देश र नेपालका निजी क्षेत्रका एयरलाइन्सहरु गरेर ३० वटा एयरलाइन्स्हरुले छिमेकी देश भारत लगायत विभिन्न देशमा अन्र्ताराष्ट्रिय उडान गर्दे आएकोमा सबैभन्दा धेरै अन्तर्राष्ट्रिय यात्रु ओसार्न सफल एयरलाइन्स् नेवानी भएको छ । जुन समाचार हामी सबै नेपालीहरुका लागि गर्व गर्न लायक विषय हो । किनभने, नेवानी नेपालको राष्ट्रिय ध्वजावाहक एयरलाइन्स् पनि हो । सो समाचारमा जनाइएअनुसार सन् २०१८ मा नेवानीले जम्मा (नेपाल ओहोर दोहोर गर्ने) ४ लाख ९१ हजार ९७९ जना यात्रु ओसारेको थियो । समाचारमा उल्लेख भए अनुसार नेवानीले सन् २०१८ मा ३ हजार ५३४ अन्तर्राष्ट्रिय उडान गरेको थियो भने सो उडानबाट २ लाख २४ हजार यात्रुलाई विभिन्न देशको गन्तव्यमा लगेको थियो । त्यस्तै २ लाख ४७ हजार यात्रुलाई विभिन्न देशको गन्तव्यबाट नेपाल भित्र्याएको थियो । त्यसपछि सन् २०१८ मा नेपालमा धेरै विदेशी यात्रु ओसार्ने एयरलाइन्स् भारतको निजी क्षेत्रको जेट एयर थियो । जेट एयरले ४ लाख ५० हजार ९९४ जना यात्रु ओसारेर दोस्रो भएको थियो । त्यस्तै कतार एयरवेजले ३ लाख ९९ हजार यात्रु ओसारेर तेस्रो भएको थियो ।
स्मरणीय छ, सन् २०१६ मा पनि नेवानी नेपालमा सबैभन्दा धेरै अन्तर्राष्ट्रिय यात्रु ओसार्न सफल एयरलाइन्स् भएको थियो । त्यसैले नेवानीले असल नियत भएको तालुकवाला मन्त्री र व्यवस्थापन पाएमा नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडानको बजारमा तत्कालै लगभग २५ देखि ३५ प्रतिशतसम्म हिस्सा ओगट्ने देखिन्छ । तर, नेवानीमा तालुकवाला मन्त्री वा व्यवस्थापनमा जो आए पनि उनीहरुले नेवानीलाई खाने बानीमाचाहिँ परिणत नगरुन् ! असल नियतले नेवानीलाई हाँकून् ! भन्ने कामना भने हामी जो कोहीले गर्नै पर्छ ।

Published On:  199पटक हेरिएको
loading...

तपाईको प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार